Zag jij het maar!

zag jij het maarDe documentaire geeft een beeld van een woongroep van een grote zorginstelling voor jongeren met een licht verstandelijke beperking en gedragsproblemen en waarbij de vraag wordt gesteld: ‘Hoe ga je om met kwetsbare jongeren die zich niet meer willen laten begeleiden en er geen alternatieven lijken te zijn’.

Voordat we gaan kijken, lezen we het interview met de begeleidster en zijn enigszins voorbereid op wat we te zien kunnen krijgen. Direct bij aanvang van de film vallen we met de neus in de boter. De begeleidster komt de woongroep binnen en krijgt direct commentaar van een bewoonster dat ze te laat is en haar medebewoners had moeten wekken. ‘Oké, met het verkeerde been uit bed gestapt misschien, ik ga de anderen wekken?’ is een gedachte die spontaan bij mij opkomt. Maar nee, de discussie wordt tijdens het ontbijt voortgezet. De begeleidster laat zich uitdagen en er ontstaat een zichtbaar kookpunt aan spanning. De andere bewoner, die ook aan tafel zit, zie je kleiner en kleiner worden. Hij zwijgt en eet niet. Later geeft hij ook aan op zichzelf te willen wonen. Hij kan de sfeer niet aan en wil rust.
De gedachte dat dit een momentopname is, en het vervolg anders zal zijn, wordt snel weggenomen, wanneer een volgend moment gefilmd wordt. Weer een tafelmoment. De huisregel is dat de tv tijdens het eten uit gaat. De betreffende bewoner die gevraagd wordt om te stoppen met gamen, geeft hier geen direct gehoor aan. ‘Ik hoef niet te eten’ is zijn reactie. Hierop volgt opnieuw een discussie.
Inmiddels is het document ruim 20 minuten aan de gang.

Vrij snel worden de bewoners geïntroduceerd aan de documentairemaker. De labels vliegen over tafel. Een toelichting wat bepaalde problematiek inhoudt, zou op zijn plaats zijn geweest. Nu zijn het alleen maar termen. Dit voelt niet goed.
We worden meegenomen in de gesprekken die met bewoners plaatsvinden over hun wensen en de realisatie daarvan. Ook de diverse pogingen om de mogelijkheden en onmogelijkheden te laten inzien, worden we in meegenomen. ‘Hoe kunnen mensen die min of meer afhankelijk zijn van het ander, voldoende inzicht hebben in wat wel en niet goed voor ze is? Is er dan geen sprake van forse overvraging? Is het dan niet logisch dat er dan sprake is van het ontstaan van emotionele- en gedragsproblemen?’ Ongetwijfeld zijn de intenties van de begeleiders goed, ook ervaren we betrokkenheid. Dat is fijn om te zien.
Onwillekeurig denk ik aan mijn zoon. Hoe zou het zijn als hij in een dergelijke groep zou wonen? Al zijn antennes zullen op een hoge frequentie komen te staan. Ik denk dat hij gek zou worden en zich snel onveilig voelt. En we weten dan als geen ander wat er dan kan gebeuren. Gevoelens van onveiligheid leiden snel tot gedragsveranderingen in de negatieve zin. Boosheid en achterdocht zullen zich van hem meester maken. En dan heb je zomaar een volgend label: een zeer gedrag problematische jongen, waar dan niets mee te doen zou zijn!

Het document duurt bijna een uur. Hoe weinig hebben we de filmsterren zien lachen. Gelukkig is er wel een uitzondering: de bewoonster met het ochtendhumeur. Wat een schitterende lach heeft zij. Dan straalt zij volop. Zo zou iedere dag moeten zijn. Samenwerken met prachtige mensen en hun mogelijkheden.

Het onderwerp spreekt ons aan omdat we zelf ouders zijn van een zoon met een verstandelijke beperking. Er is sprake van bepaalde problematiek en dan is je kind al snel ingedeeld als gedrag problematisch. Een mening die we niet zomaar kunnen delen, omdat het noodzakelijk is om te leren begrijpen waarom je kind soms anders reageert dan jij zou willen. ‘Wat de is echte betekenis van zijn gedrag?’ Hoe vaak stellen wij ons niet die vraag.  Het vraagt tijd, geduld, goed te leren kijken en luisteren om tot een zeker inzicht te kunnen komen over het waarom van zijn reacties. Zijn niveau, IQ >65, is van dien aard dat hij vaak reageert op zijn omgeving en dat ben jij als ouder of begeleider of een andere derde. Zit je zelf goed in je vel, dan heb je al veel gewonnen. Begeleiden van deze kinderen is ook leren kijken naar jezelf. Spreken we hem wel op zijn niveau aan? Begrijpt hij ons wel? En wanneer je meer inzicht krijgt en bereid bent om te blijven leren, dan heb je al zoveel gewonnen. Dit is een fragment uit ons leven met onze zoon.

Zag jij het maar!
Een titel die veelzeggend is, maar meer past bij mensen met een hoger IQ dan 70. Mensen die inzicht in zichzelf kunnen hebben.

Zo zie ik het!
Samen kijken wat de mogelijkheden en onmogelijkheden zijn en daar helpen wij jou bij.
Ook geen onaardige titel.

‘Zag jij het maar’, uitgezonden op 26 januari 2016 op NPO2.

Geef een reactie