De rollen omgedraaid

rollen omgekeerdIk vraag me af of dit wel een verhaal is over de generatiekloof. In mijn geval gaat het om iets dat meer mensen meegemaakt zullen hebben, dat een ouder de rol van kind krijgt en het kind de verzorgende rol speelt.

Mijn moeder was een zeer zelfstandige en  ondernemende vrouw die altijd zei dat ze nooit bij haar kinderen in huis wilde wonen. Zeg nooit nooit, want nadat ze geopereerd werd aan een dreigende vaatbreuk in haar hersenen werd ze dusdanig hulpbehoevend dat ze uiteindelijk bij ons in huis kwam. Zo werd ik mantelzorger, iets wat overigens nooit had gekund als mijn echtgenoot en kinderen niet hadden meegewerkt.

De beschadigingen in haar hersens betekenden dat ze bijna niet meer kon praten, en dat haar korte geheugen niet meer bestond. Als ik binnen kwam en naast haar ging zitten keek ze op en groette me. Dan keek ze weer voor zich uit naar de tv, en als ze een minuut later opzij keek zei ze verrast: “Oh, ben jij er?” Vergeten dat ze me al had zien binnenkomen. Ze las de krant, ze bleef geïnteresseerd in de buitenwereld, maar als ze een zin had gelezen en aan de volgende begon, was ze de eerste al weer vergeten. Zo bleef de krant telkens nieuw. Ze was nog steeds mijn moeder en toch ook niet. Na de operatie heeft ze nog één keer op de voor haar karakteristieke manier geneuried, en ik realiseerde me toen pas hoe dat geneurie bij haar hoorde. Ons contact werd anders, maar door de manier waarop ze soms lachte en ondeugend keek bleef ze voor mij toch herkenbaar.

Het mantelzorger spelen viel me niet altijd mee en ik kon ineens door mijn eigen ervaringen begrijpen dat ouderen soms uit pure machteloosheid mishandeld worden. Als ze haar pillen weer eens listig onder haar tong verborg of simpelweg haar mond niet opendeed als ik die pillen wilde geven kon ik haar echt wel slaan. Niet gedaan gelukkig. Eén voorval was achteraf gezien wel grappig. We waren naar buiten gelopen en mijn moeder was op haar kamer. Toen we weer naar binnen wilden gaan bleek dat ze alle deuren had afgesloten. We konden er niet in. Ook de gordijnen waren gesloten. We riepen, belden aan, maar geen sjoege. Daar stonden we dan. Gelukkig hadden we een sleutel bij vrienden liggen, en toen we eindelijk binnen waren gingen we op zoek naar mijn moeder. Die bleek in het bed van een van onze dochters te zijn gekropen en daar lag ze lekker te snurken. Ze was ons totaal vergeten. Ik betwijfel overigens of ze wist wie we waren, maar ik had het idee dat ze wel voelde dat we bij haar hoorden. Ze at elke dag met ons mee, en dan kon je aan haar zien dat ze genoot van de conversatie en de grappen tussen de kinderen, die haar ook wel gebruikten om hun argumenten kracht bij te zetten. “Ja toch, oma? ” riepen ze dan. Die knikte altijd trouw van ja.

Ze rookte flink toen ze nog gezond was en ik had van de eerste de beste gelegenheid gebruik gemaakt om haar sigaretten uit haar handtas te nemen en weg te gooien. Daar bleef ze nog lang naar op zoek, tot ze ook vergeten was dat ze rookte. Ze kreeg pianoles, omdat ze als kind piano had gespeeld. Dat hield in dat ze de stukken speelde die ze uit haar hoofd kende, zoiets blijft kennelijk in je ruggenmerg hangen. En verder las ze dus de krant. Soms moest ze naar boven om gedoucht te worden en durfde dan niet meer naar beneden. Weer een aanslag op mijn geduld; uiteindelijk lukte het mijn echtgenoot dan wèl om haar te verleiden om de trap af te gaan. Wat ik er van heb geleerd is dat mijn geduld eindig is en dat het niet meevalt om je moeder te verzorgen, ook al hadden wij altijd een goede band en was ze in het algemeen zeker niet lastig. Toch een generatiekloof? Mijn moeder was behoorlijk dominant, maar op zo’n manier dat ik het als kind niet doorhad.

Nu ik de moederrol had gekregen bleek ik net zo dominant en directief te zijn. En ik vraag me af of zíj het doorhad. Ze heeft nog een aantal jaren bij ons gewoond en achteraf ben ik blij dat ze niet in een verpleeghuis is geëindigd. En ik hoop dat het mijn kinderen bespaard blijft dat ze mantelzorger voor ons worden. Ook al deed ik het met liefde, meestal ten minste.

Ellen Smal

Geef een reactie